Có những loại vật liệu ấm sắc thuốc không nên dùng để sắc thuốc, vì chúng sẽ làm ảnh hưởng đến vị thuốc và chất lượng của thuốc.
Như ta đã biết, thuốc cổ truyền có thể sử dụng dưới nhiều dạng khác nhau. Để trị bệnh mạn tính thường dùng các dạng thuốc hoàn, nang mềm, nang cứng... Để trị bệnh mang tính cấp tính hoặc một bệnh cụ thể nào đó, thường dùng dạng thuốc thang, đặc biệt là loại thuốc sắc.
Việc sắc thuốc cổ truyền đa phần tiến hành ở các gia đình người bệnh. Do vậy nhiều người cũng băn khoăn, không biết nên sử dụng loại dụng cụ nào sắc thuốc sẽ cho hiệu quả tốt hơn. Dưới đây xin giới thiệu các loại dụng cụ nên dùng và nên tránh khi sắc thuốc.
Những loại vật liệu ấm sắc thuốc nên dùng để sắc thuốc y học cổ truyền:
- Ấm sắc thuốc có chất liệu sành: loại ấm sắc thuốc này là rất tốt, vì bản thân chất liệu sành là từ đất đã được nung ở nhiệt độ cao. Do đó đã loại được các nguyên tố vi lượng trong đất: Fe, Cu, Al… là những thành phần có khả năng tham gia vào các phản ứng hóa học với các hợp chất hữu cơ có trong các vị thuốc cổ truyền, làm giảm đi tác dụng của thuốc.
Nhưng chúng có nhược điểm là thời gian đun để đạt tới độ sôi rất lâu, dễ nứt vỡ. Để tránh được các nhược điểm nói trên, hiện nay trên thị trường xuất hiện các loại ấm sành, cung cấp nhiệt từ điện năng, có bọc lớp bảo vệ bằng inox. Có thể điều chỉnh nhiệt độ và thời gian sắc thuốc.
Lựa chọn loại ấm phù hợp với từng loại thuốc sắc
- Ấm sắc thuốc có chất liệu inox, vừa đảm bảo được hoạt chất trong thang thuốc không bị oxy hóa, vừa tránh được các nhược điểm dễ bị nứt vỡ, đun lại nhanh sôi, tiết kiệm được nhiên liệu. Có thể dùng nồi, ấm inox; hoặc các dụng cụ có các bộ phận cung cấp nhiệt từ điện năng, có thể điều chỉnh nhiệt độ để sắc thuốc, sẽ cho hiệu quả cao.
- Ấm sắc thuốc có chất liệu là thủy tinh chịu nhiệt, cũng thỏa mãn được các yêu cầu tốt như dụng cụ inox nói trên.
Những loại không nên dùng để sắc thuốc
- Ấm sắc thuốc có chất liệu nhôm, có thể sử dụng được cho việc sắc thuốc, đun nhanh sôi, không bị nứt vỡ. Tuy nhiên với những thang thuốc có các vị thuốc trong thành phần chứa các hợp chất flavonoid như hoa hòe, trắc bách diệp, trần bì… thì không nên dùng nồi nhôm.
- Những ấm sắc thuốc có chất liệu đồng, gang, không được dùng để sắc thuốc cổ truyền. Vì dụng cụ bằng đồng sẽ ảnh hưởng đến những vị thuốc chứa các hợp chất acid hữu cơ, hoặc các thành phần dễ bị oxy hóa… hoặc với dụng cụ bằng gang sẽ ảnh hưởng đến những vị thuốc chứa các hợp chất tannin, polyphenol, mà đa số các dược liệu đều có.
Tóm lại, khi sắc thuốc cổ truyền, cần chọn một loại dụng cụ thích hợp mới có hiệu quả cao trong điều trị.
Với đồ gia dụng này bạn có thể yên tâm khi sắc thuốc, không sợ bị cháy hay trào thuốc như các loại ấm sắc thuốc bằng đất truyền thống. Hiện trên thị trường có nhiều loại ấm sắc thuốc điện, nhưng thông dụng nhất là hai loại dưới đây.
Loại thứ nhất có một bình bằng sứ có tráng men, trông giống như những bình trà lớn. Phía dưới đáy bình có mâm nhiệt nhỏ và cao từ 5 đến 8 phân. Mâm nhiệt được làm nóng bằng dây điện trở và được điều khiển bằng rơ le nhiệt. Khi nấu, đèn đỏ sẽ báo và sau khi nước sắc thuốc cạn dần, mâm nhiệt sẽ ngắt và chuyển qua chế độ hâm. Loại này có công suất khoảng 300W và hâm khoảng 80W.
Mâm nhiệt có loại bằng nhôm phủ lớp chống dính, có loại bằng inox; nhưng đối với loại tráng lớp không dính thì cần chùi rửa cẩn thận, nếu không thì sau một vài lần lớp không dính sẽ tróc ra.
Người ta thường nói loại ấm sắc thuốc này sắc thuốc đến còn một chén là tự ngắt, nhưng trên thực tế không phải vậy. Tùy lượng nước ta bỏ vào, nó cứ nấu sôi liên tục cho đến khi nước cạn xuống và khi nước cạn đến mâm nhiệt thì nó sẽ ngắt điện. Việc này còn tùy thuộc vào mâm nhiệt và tùy vào rơ le nhiệt có chính xác hay không, cho nên cần thiết phải nấu thử để xác định đặc tính của siêu điện.
Loại ấm sắc thuốc này còn có thêm hai phụ kiện, đó là vòng cô đặc. Công dụng của vòng sắc này là khi cần phải sắc thuốc cạn hơn, cô đặc hơn thì ta bỏ vòng sắc này vào mâm nhiệt, khi đó thuốc sẽ đặc hơn thì mới chuyển qua hâm. Phụ kiện thứ hai là chén chưng cách thủy.
Loại ấm sắc thuốc có bộ định giờ có cấu tạo cũng giống như ấm thường có phủ chất chống dính. Nó điều khiển nấu bằng bộ định giờ phía bên ngoài. Bộ định giờ này rất tiện lợi, có thể đặt giờ nấu trong bao lâu rồi ngắt.
Ấm sắc thuốc điện có thời gian nấu khá chính xác, nhưng ta phải biết công thức và thời gian nấu cho từng loại thuốc. Vì thế, tùy loại thuốc, tùy cách pha chế, lượng nước bỏ vào mà ta định thời gian, cho nên cần phải nấu thử nếu ta không biết được thời gian sắc thuốc. Thông thường, loại này 3 chén sắc trong một giờ thì còn lại 1 chén nhưng cũng còn tùy, ta có thể canh theo đó mà gia giảm thời gian.
Một số lưu ý khi sử dụng siêu sắc thuốc
Tùy loại ấm sắc thuốc mà có các chỉ dẫn khác nhau, tuy nhiên phải lưu ý các điểm sau:
- Trước tiên phải cho vật liệu, thuốc hoặc thực phẩm, và nước vào rồi mới cắm điện.
- Những loại thuốc hoặc thực phẩm, nước bỏ vào trong siêu không được quá 2/3 siêu.
- Ấm làm bằng sành nên tránh va chạm mạnh và không được cắm điện khi không có thuốc và nước, vì nhiệt độ sẽ làm hư bình.
- Luôn luôn cho nước ngập mâm nhiệt mới nấu. Thông thường bỏ thuốc và cho vào khoảng 3 chén nước sắc trong một giờ sẽ còn lại 1 chén. Nếu sắc thuốc lần thứ hai cũng làm như vậy, nhưng phải cách lần đầu ít nhất là 20 phút. Trong trường hợp sắc thuốc cho trẻ em, cũng không sắc ít nước được, mà phải sắc loãng hơn vì nước thuốc luôn ngập mâm nhiệt.
- Sau khi nấu, sắc nên để cho siêu nguội tự nhiên, không đổ nước lạnh vào làm nguội dễ gây nứt bể.
- Trường hợp có đóng cặn, chỉ việc ngâm bằng nước ấm hoặc xà phòng ấm và dùng giẻ mềm để lau chùi. Không chùi rửa bằng vật cứng, đá mài, giấy nhám làm xước lớp men.
- Không ngâm ấm sắc thuốc vào trong nước.
ST
